Emtiada jeopolitik fay hattı: Ürün bazlı ayrışmalar kapıda

ABD ve İsrail ile İran arasındaki jeopolitik gerilimler, küresel emtia piyasasında ürün bazlı ayrışmalara yol açtı. Son bir ayda petrol, doğal gaz, alüminyum, mısır ve pirinç fiyatları yükselirken, altın, gümüş ve bakır gibi değerli ve baz metaller sert düşüşler yaşadı. Artan arz endişeleri ve güçlenen dolar, piyasalarda belirgin bir yön arayışına neden oldu.

Ortadoğu’daki gerilimin neden olduğu nakliye aksamaları ve arz endişeleri, özellikle enerji ve bazı tarım ürünlerinde fiyatları yukarı taşıdı. Dünya genelinde yükselen petrol fiyatları, maliyet kaynaklı enflasyonist baskıları güçlendirme kaygısı yarattı. Bu durum, merkez bankalarının para politikalarında daha temkinli adımlar atabileceği beklentilerini öne çıkardı.

Enerji ve Tarım Ürünlerinde Fiyat Artışları

Brent petrolün varil fiyatı, 27 Şubat’tan bu yana yüzde 31,4 artarak 94,3 dolara çıktı. Bu dönemde 119 dolara ulaşan Brent petrol, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın sürdüğü Haziran 2022’den sonraki en yüksek seviyeyi gördü.

Hollanda merkezli TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları yüzde 69 oranında arttı. Orta Doğu’daki gerilimin tırmanması, Katar’ın üretimi durdurmasıyla küresel gaz piyasasını sarstı.

Hürmüz Boğazı kaynaklı lojistik sorunlar, tahıl grubunda arz endişelerini artırdı. 27 Şubat’tan bu yana Chicago Ticaret Borsası’nda mısırın kile başına fiyatı yüzde 2,3, pirincin ise yüzde 2,5 arttı. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, biyoyakıt talebini artırarak mısır fiyatlarına olumlu yansıdı.

Buğdayın kile başına fiyatı Şubat 2025’ten bu yana en yüksek seviyeyi görmesine rağmen yüzde 1,7 azaldı. Soya fasulyesinin kile başına fiyatı da Mayıs 2024’ten bu yana en yüksek seviyeyi görmesinin ardından yüzde 1,5 düşüş kaydetti.

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran saldırılarını erteleme kararı ve bölgede müzakere zemini arayışı, buğday ve soya fasulyesi fiyatlarındaki sert yükselişleri tersine çevirdi. Intercontinental Exchange (ICE) emtia borsasında kahve fiyatları yüzde 13,7, şeker fiyatları yüzde 14,5, pamuk fiyatları ise yüzde 3,8 arttı. Bu artışlarda Brezilya’daki mevsimsel etkilere bağlı üretim endişeleri etkili oldu.

Değerli ve Baz Metallerde Düşüş, Alüminyumda Ayrışma

27 Şubat’tan bu yana ons bazında altın fiyatları yüzde 13,3, gümüş fiyatları yüzde 21,8, platin fiyatları yüzde 16,5 ve paladyum fiyatları yüzde 18 azaldı. Altının onsu 4 bin 99,5 dolarla Kasım 2025’ten bu yana en düşük seviyeyi gördü. Gümüş, platin ve paladyum da benzer şekilde Aralık 2025 ve Ekim 2025’ten bu yana en düşük seviyelerine geriledi.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyonist baskıları artıracağı endişeleri, tahvil faizlerinde artışa neden oldu. ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimi beklentilerinin ötelenmesi ve dolara olan talebin artması, altın ve gümüş fiyatlarında sert düşüşlere yol açtı. Avrupa’da bazı merkez bankalarının savunma harcamalarını finanse etmek amacıyla altın sattığına dair haber akışı da fiyatlardaki gerilemede bir diğer faktör olarak öne çıktı.

Tezgah üstü piyasada bakır fiyatları yüzde 8,4, kurşun yüzde 3,4, nikel yüzde 4,4 ve çinko yüzde 8,6 düşüş yaşadı. Enerji fiyatlarındaki sıçramanın doların güçlenmesini hızlandırması, bakır fiyatlarını baskıladı.

Ancak alüminyum fiyatları yüzde 4,2 yükseliş kaydetti. Orta Doğu’daki gerilim, Katar ve Bahreyn’deki üreticilerin üretimi durdurmasıyla küresel alüminyum arzını tehlikeye atıyor. Ortadoğu’nun küresel alüminyum üretiminin yaklaşık yüzde 9’unu karşılaması nedeniyle bu yıl küresel alüminyum açığının artacağı tahmin ediliyor.

Uzmanlardan Emtia Piyasası Değerlendirmeleri

Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Rahmi İncekara, İran’ın petrol sevkiyatını sürdürdüğünü belirtti. Ülkenin petrol ticaretinin mart ortası itibarıyla savaş öncesine göre sınırlı düşüş yaşadığını kaydetti. Bölgedeki diğer ihracatçıların sevkiyatlarının ise yüzde 95’ten fazla azaldığını aktardı.

Suudi Arabistan, alternatif olarak boru hattına yönelerek petrolü Kızıldeniz’deki Yenbu limanına uzanan hat üzerinden yönlendirmeye başladı. Bu boru hattının günlük kapasitesi 7 milyon varil olsa da liman yaklaşık 5 milyon varil işleyebiliyor.

Birleşik Arap Emirlikleri de kısmen alternatif güzergah kullanabildiğini gösterdi. Dr. İncekara, ABD’nin Avrupa ve Asya’dan destek arayışına rağmen, bu ülkelerin temkinli yaklaştığını belirtti. Ateşkes olmadan yapılacak operasyonların riskli olduğu değerlendirmesi öne çıktı.

Güvenli geçiş koridoru sağlansa bile biriken gemi trafiğinin temizlenmesi haftalar sürebilir. Enerji altyapısına verilen hasar nedeniyle ihracatın toparlanması daha uzun zaman alabilir. Dr. İncekara, küresel petrol arzının savaş nedeniyle her gün 11 milyon varil kaybettiğini belirtti. Hiçbir ülkenin bu krizin etkilerinden muaf olmayacağını vurguladı.

Rahmi İncekara, küresel enerji piyasalarının Orta Doğu’daki gelişmelerin etkisiyle sert dalgalanmalar yaşadığını belirtti. 23 Mart’ta ABD Başkanı Donald Trump’ın İran saldırısını ertelemesiyle Brent petrolün varil fiyatı 119 dolardan 96 dolar civarına geriledi.

Ancak bölgede karşılıklı saldırıların sürmesi risk algısını yeniden yükseltti. Karşılıklı restleşmelerin anlaşma umutlarını törpülemeyle petrol fiyatları savaşın başlamasından bu yana yüzde 50 yükseldi. Goldman Sachs, küresel risklerin artması nedeniyle petrol tahminini yukarı yönlü revize etti. Analizlere göre, petrol sevkiyatlarının 6 hafta boyunca normal seviyenin yüzde 5’ine kadar gerilemesi ve ardından bir ay sürecek kademeli bir toparlanma yaşanması bekleniyor.

Bu senaryoda, Orta Doğu kaynaklı arz kaybı günlük 17 milyon varile ulaşabilir. Toplam kaybın 800 milyon varili aşabileceği hesaplandı. Uluslararası kuruluşlar, petrol sevkiyatlarında yaşanabilecek 6 aylık bir aksaklıkta fiyatların varil başına 200 dolara yaklaşabileceği yönünde çalışmalar yayımladı.

• #Altın
• #Petrol